Photo by Icons8 Team on Unsplash

Orzecznictwo dla celów pozarentowych

Według Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych „niepełnosprawnymi są osoby, których stan fizyczny, psychiczny lub umysłowy trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza bądź uniemożliwia wypełnianie ról społecznych, a w szczególności ogranicza zdolności do wykonywania pracy zawodowej”.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami osobą niepełnosprawną jest osoba, która posiada stosowne orzeczenie.

Ustawa ta określa trzy stopnie niepełnosprawności:

znaczny – kiedy u osoby stwierdzono naruszoną sprawność organizmu, jest ona niezdolna do pracy albo zdolna do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymaga, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji,

umiarkowany – kiedy u osoby stwierdzono naruszoną sprawność organizmu, jest ona niezdolna do pracy albo zdolna do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymaga czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych,

 

lekki – kiedy u osoby stwierdzono naruszoną sprawność organizmu, która powoduje w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością fizyczną, lub mającą ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.


Rodzaje orzeczeń o niepełnosprawności

Wyróżniamy orzeczenia o:

  • lekkim, umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności;
  • całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów;
  • niepełnosprawności wydane przed ukończeniem 16. roku życia.

Od 1 stycznia 1998 roku podstawą do uznania osoby za niepełnosprawną jest wyłącznie orzeczenie wydane przez Powiatowy/Miejski lub Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności lub przez lekarza orzecznika ZUS. Orzeczenia innych organów wydane po 31 grudnia 1997 roku nie stanowią podstawy do uznania osoby za niepełnosprawną w rozumieniu Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Osoby posiadające takie orzeczenia, jeśli chcą być traktowane jako osoby niepełnosprawne, mogą wystąpić z wnioskiem do Powiatowego/Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

Orzeczenia o zaliczeniu do grupy inwalidzkiej wydane przed 1 stycznia 1998 roku traktuje się na równi z odpowiednim orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, jeżeli są one nadal ważne.

Wyjątek stanowi orzeczenie III grupy inwalidztwa wydane przez organy orzecznicze Ministerstwa Obrony Narodowej oraz organy orzecznicze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Traktowane jest ono jako orzeczenie o braku niepełnosprawności, ponieważ dotyczy osób zdolnych do pracy poza służbą. Zakwalifikowanie do lekkiego stopnia niepełnosprawności może mieć miejsce tylko wtedy, gdy orzeczenie o III grupie inwalidztwa z tytułu niezdolności do służby mundurowej zawiera równocześnie orzeczenie III grupy inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia.

Instytucje orzekające

Do orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności powołane są Powiatowe/Miejskie Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności (organy I instancji) oraz Wojewódzkie Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności (organy II instancji – odwoławczej). Orzekanie o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności jest orzecznictwem dla celów pozarentowych. Orzeczenia wydawane są w celu korzystania z ulg i uprawnień przysługujących na podstawie odrębnych przepisów.

Właściwość miejscową Powiatowego/Miejskiego i Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności ustala się według miejsca stałego pobytu osoby zainteresowanej lub dziecka w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W przypadku osób bezdomnych, przebywających poza miejscem stałego pobytu ponad dwa miesiące ze względów rodzinnych lub zdrowotnych, w zakładach karnych i poprawczych, w domach pomocy społecznej i ośrodkach wsparcia w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej – właściwość miejscową ustala się według ich miejsca pobytu.

ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI- dla osób przed ukończeniem 16. roku życia

 Powiatowy/Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje orzeczenia o niepełnosprawności dla osób przed ukończeniem 16. roku życia:

  • na wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka lub jego opiekuna prawnego,
  • za ich zgodą na wniosek ośrodka pomocy społecznej.

Do wniosku dołącza się:

  • dokumentację medyczną: zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności zawierające opis stanu zdrowia, rozpoznanie chorób zasadniczych i współistniejących, wydane (nie wcześniej niż na 30 dni przed dniem złożenia wniosku) przez lekarza, pod opieką którego dziecko pozostaje,
  • inne posiadane dokumenty medyczne mogące mieć wpływ na ustalenie niepełnosprawności,
  • formularz informacji o uczniu wypełniany przez pedagoga szkolnego lub wychowawcę klasy.

Wydanie orzeczenia o niepełnosprawności następuje na posiedzeniu składu orzekającego po przeprowadzonym uprzednio badaniu lekarskim. Przedstawiciel ustawowy dziecka lub opiekun prawny zawiadamiany jest o terminie badania lekarskiego i posiedzenia składu orzekającego listownie, na co najmniej 14 dni przed jego datą, nie później niż w ciągu miesiąca od daty złożenia wniosku, a w przypadku spraw szczególnie skomplikowanych w terminie do 2 miesięcy od daty złożenia wniosku.

 Ocena niepełnosprawności dziecka dokonywana jest na podstawie przewidywanego czasu trwania upośledzenia stanu zdrowia (przekraczającego 12 miesięcy), niezdolności do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych (samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie się z otoczeniem) powodującej konieczność zapewnienia stałej opieki lub pomocy, w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w danym wieku, albo znacznego zaburzenia funkcjonowania organizmu, wymagającego systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza domem.

Orzeczenie zaliczające dziecko do osób niepełnosprawnych może stanowić podstawę do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego i/lub świadczenia pielęgnacyjnego, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, a także korzystanie z karty parkingowej.

 Od orzeczenia powiatowego/Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności  zaliczającego dziecko do osób niepełnosprawnych przysługuje odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności , za pośrednictwem Zespołu, który orzeczenie wydał, składane w terminie 14 dni od daty jego odbioru.

 Z kolei orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności  może być zaskarżone w terminie 30 dni od daty jego doręczenia do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Postępowanie w sprawach odwoławczych wolne jest od kosztów i opłat sądowych.

ORZEKANIE O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI – dla osób po ukończeniu 16. roku życia

Powiatowy/ Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla osób po ukończeniu 16. roku życia na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego albo za ich zgodą na wniosek ośrodka pomocy społecznej.

 Do wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dołącza się dokumentację medyczną, w tym:

  • zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności zawierające opis stanu zdrowia, rozpoznanie chorób zasadniczych i współistniejących, wydane (nie wcześniej niż na 30 dni przed dniem złożenia wniosku) przez lekarza, pod opieką którego osoba zainteresowana lub dziecko pozostaje,
  • inne posiadane dokumenty medyczne mogące mieć wpływ na ustalenie stopnia niepełnosprawności. Wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności następuje na posiedzeniu składu orzekającego po przeprowadzonym uprzednio badaniu lekarskim. Osoba zainteresowana zawiadamiana jest o terminie badania lekarskiego i posiedzenia składu orzekającego listownie, na co najmniej 14 dni przed jego datą, nie później niż w ciągu miesiąca od daty złożenia wniosku, a w przypadku spraw szczególnie skomplikowanych w terminie do dwóch miesięcy od daty złożenia wniosku.

Skład orzekający wydaje orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające osobę zainteresowaną do jednego z trzech stopni niepełnosprawności: znacznego, umiarkowanego lub lekkiego.

Stopień niepełnosprawności orzekany jest:

  • na stałe – jeżeli według wiedzy medycznej stan zdrowia nie rokuje poprawy,
  • na pewien okres – jeżeli według wiedzy medycznej może nastąpić poprawa stanu zdrowia.

Każde orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera cyfrowo-literowe określenie symbolu przyczyny niepełnosprawności, a także wskazania dotyczące w szczególności:

  • odpowiedniego zatrudnienia, szkolenia, zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej,
  • uczestnictwa w terapii zajęciowej,
  • zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze,
  • korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji,
  • konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,
  • konieczności stałego współudziału opiekuna prawnego dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji,
  • korzystania z karty parkingowej, zamieszkiwania w oddzielnym pokoju.

W orzeczeniu może być podany więcej niż jeden symbol niepełnosprawności, ale nie więcej niż trzy. Ważne jest, aby każdy z symboli zawartych w orzeczeniu, niezależnie od pozostałych, stanowił samodzielną przyczynę niepełnosprawności. Oznacza to, że wszystkie schorzenia uwzględnione w orzeczeniu muszą w porównywalnym stopniu wpływać na zaburzenie funkcji organizmu. Symbole te nie odpowiadają określonym jednostkom chorobowym, a jedynie grupom uszkodzonych narządów.

W orzeczeniach wydawanych przed 2003 rokiem symbole przyczyn niepełnosprawności zapisane były w innej formie (np. § 26 pkt 1 lit. a oznaczało dysfunkcję narządu ruchu). Jeśli wydane wówczas orzeczenie było przyznane na stałe, to jest w dalszym ciągu ważne.

Legitymacje osoby niepełnosprawnej

Orzeczenia wydawane przez Powiatowy/ Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności  stanowią podstawę do przyznania ulg i uprawnień przysługujących na podstawie odrębnych przepisów.

Dokumentem potwierdzającym status osoby niepełnosprawnej jest legitymacja dokumentująca niepełnosprawność/stopień niepełnosprawności wydawana przez powiatowy/ Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności.

Wniosek o wydanie legitymacji składa w zespole:

  • osoba zainteresowana,
  • przedstawiciel ustawowy,
  • opiekun prawny dziecka.

Do wniosku dołącza się:

  • fotografię (35 mm x 45 mm) odzwierciedlającą aktualny wizerunek osoby, której wniosek dotyczy (bez nakrycia głowy i okularów z ciemnymi szkłami – wyjątek: osoba z wrodzonymi lub nabytymi wadami narządu wzroku może dołączyć do wniosku fotografię przedstawiającą ją w okularach z ciemnymi szkłami, a osoba nosząca nakrycie głowy zgodnie z zasadami swojego wyznania – fotografię przedstawiającą osobę z nakryciem głowy, pod warunkiem że fotografia taka jest umieszczona w dokumencie potwierdzającym tożsamość tej osoby),
  • kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień (oryginał orzeczenia i dowód osobisty do wglądu przy składaniu wniosku), a w przypadku osób przed ukończeniem 16. roku życia – kserokopię orzeczenia o niepełnosprawności (oryginał orzeczenia i dowód osobisty przedstawiciela ustawowego dziecka lub opiekuna prawnego do wglądu przy składaniu wniosku).

W przypadku gdy osoba niepełnosprawna posiada więcej niż jedno orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, legitymację dokumentującą niepełnosprawność lub stopień niepełnosprawności wystawia się na podstawie ostatniego ważnego, prawomocnego orzeczenia.

 

Na wniosek osoby zainteresowanej lub przedstawiciela ustawowego, lub opiekuna prawnego dziecka w legitymacji wpisywany jest symbol przyczyny niepełnosprawności, a w przypadku orzeczeń o stopniu niepełnosprawności również stopień niepełnosprawności za pomocą fotokodu QR.

Równocześnie legitymacje wydawane są na czas ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż na okres:

  • 5 lat – w przypadku legitymacji dokumentującej niepełnosprawność,
  • 10 lat – w przypadku legitymacji dokumentujących stopień niepełnosprawności wystawionych osobom, które nie ukończyły 60. roku życia,
  • w przypadku osób, które ukończyły 60. rok życia, legitymację wydaje się na okres ważności orzeczenia stanowiącego podstawę do wydania legitymacji bez ograniczeń czasowych – w przypadku tych osób możliwe jest wydanie legitymacji na stałe.

 O terminie odbioru legitymacji dokumentującej niepełnosprawność lub stopień niepełnosprawności osoba zainteresowana powiadamiana jest telefonicznie, za pośrednictwem poczty elektronicznej lub w formie korespondencji tradycyjnej.

Postępowanie w sprawie wydania legitymacji nie podlega opłatom. Za wydanie duplikatu legitymacji dokumentującej stopień niepełnosprawności pobierana jest opłata w wysokości 15 zł.

Obowiązujące obecnie symbole przyczyny niepełnosprawności:

01-U – upośledzenie umysłowe, nazywane dziś raczej niepełnosprawnością intelektualną. W klasyfikacji zaburzeń rozwoju intelektualnego najczęściej używa się kryterium IQ w skali Wechslera, gdzie ze względu na ww. kryterium rozróżniane są trzy rodzaje upośledzenia: lekkie, umiarkowane i znaczne. Czym innym jest jednak medyczna klasyfikacja zaburzeń rozwoju intelektualnego, a czym innym orzekanie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Upośledzenie umysłowe zostanie więc orzeczone osobom, które w skali Wechslera mają stopień umiarkowany lub wyższy.

02-P – choroby psychiczne, w tym m.in. osoby z zaburzeniami psychotycznymi, zaburzeniami nastroju, utrwalonymi zaburzeniami lękowymi o znacznym stopniu nasilenia czy zespołami otępiennymi.

03-L – zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu, w tym m.in. trwałe uszkodzenie czynności ruchowej jednego lub obu fałdów głosowych, częściowa lub całkowita utrata krtani z różnych przyczyn, zaburzenia mowy spowodowane uszkodzeniem mózgu, głuchoniemota, głuchota oraz wiele innych schorzeń powodujących dysfunkcję narządu słuchu lub mowy.

04-O – choroby narządu wzroku, w tym m.in. wrodzone lub nabyte wady narządu wzroku, powodujące ograniczenie jego sprawności, prowadzące do obniżenia ostrości wzroku w oku lepszym do 0,3 według Snellena po wyrównaniu wady wzroku szkłami korekcyjnymi lub ograniczenie pola widzenia do przestrzeni zawartej w granicach 30 stopni.

05-R – upośledzenie narządu ruchu, w tym m.in. wady wrodzone i rozwojowe narządu ruchu, układowe choroby tkanki łącznej, zapalenie stawów, choroby zwyrodnieniowe stawów, nowotwory narządu ruchu czy amputacje oraz wiele innych schorzeń w obrębie narządu ruchu. 06-E – epilepsja w postaci nawracających napadów padaczkowych spowodowanych różnymi czynnikami etiologicznymi lub wyraźnymi następstwami sychoneurologicznymi.

07-S – choroby układu oddechowego i krążenia, w tym m.in. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), zakaźne choroby płuc, prowadzące do niewydolności oddechowej, nowotwory płuc i opłucnej, wrodzone i nabyte wady serca, choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatie, nadciśnienie tętnicze z powikłaniami i wiele innych.

08-T – choroby układu pokarmowego, np. stany po resekcji żołądka z różnych przyczyn z licznymi powikłaniami, przewlekłe choroby jelit o różnej etiologii, powikłane zespołem złego wchłaniania, przewlekłe choroby wątroby, przewlekłe zapalenie trzustki, nowotwory układu pokarmowego i wiele innych.

09-M – choroby układu moczowo-płciowego, w tym m.in. zaburzenia czynności dróg moczowych, choroby nerek, nowotwory układu moczowego i narządów płciowych i wiele innych.

10-N – choroby neurologiczne, w tym m.in. naczyniopochodny udar mózgu, guzy centralnego układu nerwowego, pourazowa cerebrastenia i encefalopatia, choroby rdzenia kręgowego i inne.

11-I – inne schorzenia, w tym endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźnie i odzwierzęce, choroby układu krwiotwórczego i inne.

12-C – całościowe zaburzenia rozwojowe, powstałe przed 16. rokiem życia, z utrwalonymi zaburzeniami interakcji społecznych lub komunikacji werbalnej oraz stereotypiami zachowań, zainteresowań i aktywności o co najmniej umiarkowanym stopniu nasilenia.

Od orzeczenia Powiatowego/Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności (zaliczającego do jednego z trzech stopni niepełnosprawności) przysługuje odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, za pośrednictwem Zespołu, który orzeczenie wydał, składane w terminie 14 dni od daty jego odbioru.

Z kolei orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności może być zaskarżone w terminie 30 dni od daty jego doręczenia do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Postępowanie w sprawach odwoławczych jest wolne od kosztów i opłat sądowych.

Równoważność zapisów stopni niepełnosprawności w obecnym i byłym systemie orzecznictwa

Orzeczenie Powiatowego/ Miejskiego lub Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o NiepełnosprawnościOrzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń SpołecznychOrzeczenie Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i ZatrudnieniaOrzeczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Lekki stopień niepełnosprawnościCzęściowa niezdolność do pracyIII grupa inwalidzkaStała lub długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym bez prawa do zasiłku pielęgnacyjnego
Umiarkowany stopień niepełnosprawnościCzęściowa niezdolność do pracy na orzeczeniu wydanym w okresie od 1 stycznia do 16 sierpnia 1998 rokuII grupa inwalidzkaBrak

Całkowita niezdolność do pracy

 

Znaczny stopień niepełnosprawnościCałkowita niezdolność do pracy i do samodzielnej egzystencjiI  grupa inwalidzkaStała lub długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym z prawem do zasiłku pielęgnacyjnego

Niezdolność do samodzielnej egzystencji

 

To też może Ciebie zainteresować

Powiązane

Karta parkingowa

Photo by Austin Kehmeier on UnsplashOrganem wydającym kartę parkingową jest wybrany przewodniczący powiatowego/ miejskiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności (w przypadku osoby niepełnosprawnej), zaś w przypadku placówki przewodniczący...

czytaj dalej

Świadczenia

Photo by Austin Kehmeier on UnsplashOsoby niepełnosprawne i ich rodziny, opiekunowie mogą liczyć na wiele wsparcia od strony Państwa. Na tej stronie dowiesz się więcej czym są poszczególne świadczenia, zasiłki, kto może się o nie starać oraz jakie są ograniczenia w...

czytaj dalej

Sprawy sercowe

Co znajdziesz w dzisiejszym poście: O czym jest książka "Sprawy sercowe" Audiobook, e-book, wersja drukowana Dlaczego warto przeczytać tą książkę Cześć nazywam się Paweł Czabak i jestem z Warszawskiego Koła Marfan Polska. Dzisiaj chcę wam opowiedzieć o książce, którą...

czytaj dalej

Moje operacje – Vlog #4

Co znajdziesz w dzisiejszym poście: Jak wyglądała moje operacja Bentalla Czym różniła się operacja w 2003 i 2016 roku Jaką miałem rehabilitację Jakie miałem komplikacje po operacjach Hej, ja nazywam się Paweł Czabak i mam zespół Marfana. Dzisiaj niestety nie udało mi...

czytaj dalej

Rozwarstwienie aorty, jak to było – Vlog #3

Co znajdziesz w dzisiejszym poście: Jak wyglądało u mnie rozwarstwienie aorty Jakie są objawy rozwarstwienia aorty Cześć z tej strony Paweł Czabak z Warszawskiego Koła Marfan Polska. W sierpniu 2016 roku rozwarstwiła mi się aorta piersiowo brzuszna, w slangu lekarzy...

czytaj dalej

Pierwszy odcinek Vloga Marfana

Co znajdziesz w dzisiejszym poście: Warszawskie Koło ma swoje biuro przy ul. Pułkowej 58 Nagranie wywiadu z radiologiem p. dr. Katarzyną Sklindą Nowa strona www Warszawskiego Koła Marfan Polska Cześć z tej strony Paweł Czabak z Warszawskiego Koła Marfan Polska. Od...

czytaj dalej